Uygur alfabesi

Bu makalede Uygur alfabesi'in heyecan verici dünyasına dalacağız ve toplum üzerindeki etkisinden günlük yaşamdaki uygulamalarına kadar tüm yönlerini keşfedeceğiz. Uygur alfabesi zaman içinde etkisi belirgin olduğundan her zaman insanların ilgisini ve merakını uyandırmıştır. Bu doğrultuda, Uygur alfabesi'in tüm boyutlarını keşfedeceğiz ve farklı bağlamlarla ilişkisini analiz edeceğiz. Hiç şüphesiz bu konu son derece önemlidir ve dikkatimizi hak etmektedir, bu nedenle Uygur alfabesi'i ve onun günümüz dünyasındaki rolünü daha iyi anlamak için bir keşif yolculuğuna çıkacağız.

Uygur alfabesi, çağdaş Türk yazı dillerinden Uygurcanın yazımı için kullanılan alfabedir. Uygurca 10. yüzyıldan beri Arap alfabesi ile yazılmaktadır. 1969-1983 yılları arasında Çin hükûmetinin hazırlattığı Uygur Latin alfabesi ile yazılmış fakat sonra Uygurca sesleri gösteren ek işaretler ile Arap alfabesine dönülmüştür. Aşağıdaki kıyaslama Arap, Latin ve Kiril harflerinin bir karşılaştırılmasıdır:

Uygur alfabelerinin kıyaslanması
Arap Kiril Pinyin Latin OTA Takribî Türkçe ses değeri IPA   Arap Kiril Pinyin Latin OTA Takribî Türkçe ses değeri IPA
ئا A a A a A [a] ق Қ қ Ⱪ ⱪ Q q K (gırtlaktan) [q]
ئە Ә ә Ə ə E e Ä ä E (açık) [æ] ك К к K k K [k]
ب Б б B b B [b] ڭ Ң ң NG ng Ñ ñ (artdamaksıl N) [ŋ]
پ П п P p P [p] گ Г г G g G [ɡ]
ت Т т T t T [t] ل Л л L l L [l]
ج Җ җ J j J j C c C [ʤ] م М м M m M [m]
Zh zh
چ Ч ч Q q Ch ch Ç ç Ç [ʧ] ن Н н N n N [n]
Ch ch
خ Х х H h X x H (hırıltılı) [x] ھ Һ һ Ⱨ ⱨ H h H [h]
د Д д D d D [d] ئو О о О о O [o]
ر Р р R r R [r] ئۇ У у U u U [u]
ز З з Z z Z [z] ئۆ Ө ө Ɵ ɵ Ö ö Ö [ø]
ژ Ж ж Ⱬ ⱬ Zh zh J j J [ʒ] ئۈ Ү ү Ü ü Ü [y]
س С с S s S [s] ۋ В в V v W w V v V [v]
W w W w [w]
ش Ш ш X x Sh sh Ş ş Ş [ʃ] ئې Е е E e Ë ë E e E (kapalı) [e]
Sh sh
غ Ғ ғ Ƣ ƣ Gh gh Ğ ğ Ğ [ʁ] ئى И и I i İ i İ veya I [i]
I ı [ɨ]
ف Ф ф F f F [f] ي Й й Y y Y [j]

Uygur Kiril alfabesi ek olarak iki harfe sahiptir, ki bunlar iki sesin birleşimidir. Bunlar aşağıda Arap, Pinyin ve Latin alfabelerindeki eşdeğeriyle gösterilmiştir.

Kiril Arap Pinyin Latin
Ю ю يۇ yu
Я я يا ya

Alfabe öncesi kullanımda olan alfabeler:

Kaynakça