Maksym Żeleźniak

W tym artykule poświęconym Maksym Żeleźniak zagłębimy się w obszerną analizę, która uwzględni różne aspekty związane z tym tematem. Zbadamy jego wpływ na dzisiejsze społeczeństwo, jego znaczenie w historii, postępy i zmiany, których doświadczył na przestrzeni czasu, a także różne perspektywy, które go otaczają. Poprzez tę podróż staramy się zapewnić wszechstronną wizję, która pozwoli naszym czytelnikom w pełni zrozumieć znaczenie i zakres Maksym Żeleźniak w różnych kontekstach.

Maksym Żeleźniak
Ilustracja
Maksym Żeleźniak - jeden z przywódców powstania na Ukrainie
hetman
Data i miejsce urodzenia

ok. 1740
Chutor Kałyniwka

Data śmierci

po 1768

Przebieg służby
Siły zbrojne

Wojsko hajdamackie

Główne wojny i bitwy

Powstanie chłopów, hajdamaków i kozaków na Ukrainie w 1768
Rzeź humańska

Maksym Żeleźniak (ukr. Максим Залізняк, ros. Максим Железняк) (ur. ok. 1740, zm. po 1768) – kozak zaporoski, przywódca powstania chłopskiego tzw. koliszczyzny.

Życiorys

Urodził się w chutorze Kałyniwka pomiędzy wsiami Medwediwka i Iwkowce w okolicy Czehrynia w rodzinie chłopskiej. Według innego źródła przyszedł na świat w Iwkowcach. Po śmierci ojca, w wieku 13 lat uciekł na Zaporoże. Około 1757 dotarł do kurenia tymoszewskiego i przez kolejne pięć lat zdobywał środki na utrzymanie wykonując drobne prace. W 1762 przeniósł się nad dolny brzeg Dniepru i utrzymywał się z rybołówstwa.

Od 1767 był sługą klasztornym w Monasterze Motronińskim; był niepiśmienny.

W 1768 roku został jednym z przywódców koliszczyzny, wystąpienia hajdamackiego (w tym zbiegłych chłopów) na Ukrainie Prawobrzeżnej. Do wywołania powstania miał go przekonać ihumen prawosławny. Został wybrany pułkownikiem, następnie hetmanem wojska hajdamackiego. Żeleźniak wraz z Iwanem Gontą byli bezpośrednio odpowiedzialni za rzeź humańską (21 czerwca 1768), kiedy po zdradzie Gonty hajdamacy opanowali zamek w Humaniu, wymordowali w mieście w ciągu jednego dnia do 20 tysięcy Polaków i Żydów, księży rzymskokatolickich i unickich, oraz innych ludzi szukających tam ratunku.

 Osobne artykuły: Koliszczyznarzeź humańska.

Kiedy powstanie zaczęło wymykać się spod kontroli, został schwytany przez wojska rosyjskie, po czym jako rosyjski poddany najprawdopodobniej skazany na katorgę i wywieziony na Syberię, do Nerczyńska, gdzie zmarł. Według innej wersji, zbiegł z zesłania, lecz został pojmany; istnieje też wersja, że zbiegł i wziął udział w powstaniu Jemieljana Pugaczowa w latach 1773-1775.

Żeleźniak jest jednym z głównych bohaterów poematu Hajdamacy (1841) Tarasa Szewczenki.

Upamiętnienie

Jego imię nosił pułk konny Armii Czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej.

Przypisy

  1. a b c Władysław Andrzej Serczyk, Koliszczyzna, Kraków 1968, s.77
  2. Władysław A. Serczyk, Historia Ukrainy, 1979, s. 191
  3. Leszczyński 2020 ↓, s. 216.
  4. Andrij Rukkas: Razem z Wojskiem Polskim. Armia Ukraińskiej Republiki Ludowej w 1920 roku. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej–Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2020, s. 304. ISBN 978-83-8098-843-9.

Bibliografia

  • Henryk Samsonowicz: Historia Polski do roku 1795. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1976.
  • Adam Leszczyński: Ludowa historia Polski. Historia wyzysku i oporu. Mitologia panowania. Wyd. 1. Warszawa: Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o., 2020. ISBN 978-83-280-8347-9.