Ziemia prudnicka

W dzisiejszym artykule zagłębimy się w fascynujący świat Ziemia prudnicka. Od samego początku Ziemia prudnicka był przedmiotem zainteresowania i badań, przyciągając uwagę osób pragnących lepiej zrozumieć jego niuanse i złożoność. Na przestrzeni historii Ziemia prudnicka był bohaterem niezliczonych debat, dyskusji i refleksji, będąc tematem obejmującym szeroki zakres perspektyw i podejść. Mając tak wiele do odkrycia i przeanalizowania, oczywiste jest, że Ziemia prudnicka nadal jest aktualnym tematem, wzbudzając zainteresowanie naukowców, entuzjastów i ciekawskich. W tym artykule przyjrzymy się najważniejszym elementom Ziemia prudnicka, zagłębiając się w jego historię, ewolucję i wpływ na różne obszary społeczeństwa.

Ziemia prudnicka
Państwa

 Polska

Stolica

Prudnik

Ważniejsze miejscowości

Biała, Głogówek, Strzeleczki, Walce

Populacja (2021)
• liczba ludności


71 430

Położenie na mapie
Mapa ziemi prudnickiej
50°19′22″N 17°34′36″E/50,322778 17,576667

Ziemia prudnicka (niem. Neustädter Land) – region historyczny w Polsce, w południowo-zachodniej części Górnego Śląska. Obszar regionu pokrywa się z historycznymi jednostkami administracyjnymi z siedzibą w Prudniku. Obejmuje współczesny powiat prudnicki oraz części sąsiednich gmin.

Głównym ośrodkiem regionu jest miasto Prudnik. Pozostałe miasta na ziemi prudnickiej to Biała, Głogówek i Strzeleczki. W swojej historii prawa miejskie posiadały również miejscowości: Kazimierz, Ścinawa Mała, Trzebina.

Nazwa

Termin „ziemia prudnicka” został po raz pierwszy użyty w polskiej prasie w pierwszym numerze „Głosów z nad Odry” w 1918. W artykule Statystyka narodowościowa Górnego Śląska nazwano tak tereny w okolicy Prudnika, na których przeważała ludność niemieckojęzyczna, i które w 1337 zostały przyłączone do Śląska, przed czym leżały na Morawach. Określenie te przyjęło się jako nazwa dla całego obszaru ziemskiego powiatu prudnickiego i części miejscowości odłączonych od powiatu prudnickiego w 1818. W publikacjach stosowana również nazwa „Śląsk prudnicki”. Poprawna słownikowa pisownia nazwy to „ziemia prudnicka” od małej litery. W języku niemieckim funkcjonuje nazwa Neustädter Land.

Geografia

Ziemia prudnicka położona jest w południowo-zachodniej części Górnego Śląska, w regionie zwanym Śląskiem Opolskim, przy współczesnej granicy polsko-czeskiej. Zachodnia krawędź ziemi prudnickiej wyznacza granicę między historycznym Górnym a Dolnym Śląskiem. Prudnik i jego najbliższe okolice, w tym m.in. Lubrza, Pokrzywna, Dytmarów, Dębowiec, do 1337 znajdowały się w granicach Moraw. Od zachodu ziemia prudnicka graniczy z ziemią nyską, na południu ze Śląskiem Opawskim (w rzeczywistości są to enklawy morawskie), na północy z ziemią niemodlińską i opolską, a od wschodu z ziemią kozielską.

Jako ziemia prudnicka określany jest głównie obszar, który w latach 1818–1954 należał do powiatu z siedzibą w Prudniku. Były to w tym czasie dwie jednostki administracyjne: pruski i niemiecki powiat Neustadt O.S. od 1816 do 1945, następnie polski powiat prudnicki z identycznymi granicami. Zaliczane są do niej również ziemie na południe od Głogówka, które zostały odłączone od powiatu prudnickiego w 1818 (Biernatów, Kazimierz, Klisino, Szonów, Tomice). Ponadto zalicza się do niej należący historycznie do dolnośląskiego księstwa nyskiego Jarnołtówek ze względu na jego związki z Prudnikiem i przynależność do powiatu prudnickiego w latach 1973–1975.

Według współczesnego podziału administracyjnego, ziemia prudnicka położona jest w województwie opolskim. Współczesny powiat prudnicki nie pokrywa się z jej granicami. Prócz całego obszaru powiatu prudnickiego (gminy Prudnik, Lubrza, Głogówek i Biała), na ziemi prudnickiej położona jest również cała gmina Strzeleczki, gmina Walce z wyłączeniem sołectwa Stradunia, wsie Borek, Kórnica, Nowy Dwór Prudnicki, Pietna, Steblów i Ściborowice w gminie Krapkowice, wsie Jarnołtówek i Pokrzywna w gminie Głuchołazy, wsie Biernatów i Klisino, a także wsie Ścinawa Mała, Borek, Przechód i Rzymkowice w gminie Korfantów.

Biskupia Kopa – najwyższa góra ziemi prudnickiej

Południowo-zachodnia część ziemi prudnickiej (okolice Prudnika) usytuowana jest na terenach górskich. Rozciągają się tam Góry Opawskie, będące częścią Sudetów Wschodnich. Wzgórza wystepują w okolicy miejscowości Prudnik, Jarnołtówek, Pokrzywna, Moszczanka, Wieszczyna, Dębowiec i Trzebina. Najwyższymi wzniesieniami ziemi prudnickiej są: Biskupia Kopa (890 m n.p.m.), Srebrna Kopa (785 m n.p.m.) i Zamkowa Góra (571 m n.p.m.). Okolice Głogówka i Strzeleczek w większości stanowią tereny równinne. Obszar w pobliżu Białej charakteryzuje się licznymi wzniesieniami. Większość ziemi prudnickiej zajmują gleby żyzne. Najżyźniejsze gleby znajdują się w okolicach Wierzchu, na południowy zachód od Głogówka oraz w okolicach Białej. Najmniej żyzne gleby znajdują się w okolicy wsi Dobra, Steblów, Wawrzyńcowice, Mokra, Brzeźnica. W okolicy Zabierzowa gleby torfowe.

Historia

Najstarsze osadnictwo na ziemi prudnickiej prowadziły gromady myśliwskie, eksploatujące złoża krzemienne w okolicy. Ich obecność w okresie epoki międzylodowcowej (450–240 tys. lat p.n.e.) stwierdzono w Śmiczu. Kolejne odkrycia archeologiczne na ziemi prudnickiej pochodzą z epoki paleolitu dolnego (450–180 tys. lat p.n.e.). W okresie neolitu (4500–1800 p.n.e.) nastąpił rozwój osadnictwa na ziemi prudnickiej. Ówczesna ludność przybyła z terenów naddunajskich i osiedliła się w miejscach nadających się pod uprawę roli i do zakładania pastwisk oraz łąk. Na terenie Biedrzychowic, Głogówka, Czartowic, Leśnika, Prudnika i Radostyni odkryto stanowiska osadnicze i sepulkralne z okresu wpływów rzymskich (I–IV wiek n.e.). Ziemia prudnicka weszła wówczas w orbitę kontaktów handlowych z Cesarstwem Rzymskim, co dokumentują rzymskie monety znalezione m.in. w Prudniku i Głogówku.

Teren ziemi prudnickiej kształtowany był od początku powstania pierwszych osad, założonych przez plemiona lechickie Słowian zachodnich. Na północnych krańcach przyszłej ziemi prudnickiej, m.in. w okolicy Chrzelic, osiedlało się plemię Opolan, natomiast tereny Śląska Opawskiego łącznie z okolicami Prudnika zamieszkiwali Golęszyce.

Mapa Śląska Czeskiego z zaznaczonym obszarem okolic Prudnika, przyłączonym w 1337 do Górnego Śląska

Na ziemi prudnickiej założono jedne z pierwszych miast na Górnym Śląsku. Pierwsze miasta w regionie lokowali Piastowie opolscy w granicach księstwa opolskiego. Między 1213 i 1217 prawa miejskie otrzymał Kazimierz. Ścinawa Mała lokowana była około 1222 roku. Głogówek, wzmiankowany w 1076, otrzymał prawa miejskie w 1275. Początek istnienia Białej jako miasto wyznacza się na okres panowania księcia Władysława opolskiego (około 1270), jednak posiadanie przez nią praw miejskich potwierdzone zostało dopiero w 1327. Zamek w Białej był siedzibą kasztelanii. Status miasta Strzeleczek potwierdzają źródła z 1327. W 1255 na czeskich Morawach, tuż przy granicy z księstwem opolskim, Wok z Rożemberka założył Prudnik jako część enklawy biskupów morawskich. Wzniósł w tym miejscu zamek Wogendrüssel, będący najdalej wysuniętym na północ bastionem Królestwa Czech. Prawa miejskie Prudnik otrzymał w 1279.

W 1337 król czeski Jan Luksemburski przekazał Prudnik wraz z okolicami księciu niemodlińskiemu Bolesławowi Pierworodnemu. W ten sposób Prudnik znalazł się w granicach księstwa niemodlińskiego, a jednocześnie Górnego Śląska. Odtąd Prudnik, Biała, Głogówek, Strzeleczki, Ścinawa Mała i Kazimierz tworzyły obszar traktowany jako całość. W marcu 1428 ziemia prudnicka została spustoszona przez przemarsz wojsk husyckich. Kazimierz został zniszczony, w związku z czym utracił prawa miejskie. Rycerstwo i mieszczanie z Białej, Prudnika i Strzeleczek zostali wzięci do niewoli. W XV wieku wyodrębnione zostało samodzielne księstwo głogówecko-prudnickie, którego władcą był książę Bolko V Wołoszek. W myśl zawartych z Janem II Dobrym umów ziemia prudnicka wraz z całym księstwem opolsko-raciborskim przypadła królom czeskim z dynastii Habsburgów. Udzielali oni opolskiego lenna m.in. Wazom w latach 1645–1666. Gdy sejmik księstwa opolsko-raciborskiego przyjął uchwałę zobowiązującą Żydów do opuszczenia granic księstwa, poprzez interwencję rodziny Prószkowskich, Biała stała się jedynym miastem na Górnym Śląsku, w którym mogli osiedlać się Żydzi.

Ziemia prudnicka na mapie z 1736, podzielona na trzy powiaty

Na ziemi prudnickiej uformowały się trzy okręgi, określane jako powiaty sądowe: powiat bialski, głogówecki i prudnicki. W latach 1542–1631 prawa miejskie posiadała Trzebina. Po wojnach śląskich teren Śląska został podzielony (ostatecznie w 1763) pomiędzy Królestwo Prus i Monarchię Habsburgów. Do państwa Hohenzollernów włączono większą część Śląska, w tym ziemię prudnicką. Powiaty prudnicki, bialski, głogówecki oraz gmina Ścinawa Mała zostały połączone w jeden wspólny powiat prudnicki (Großkreis Neustadt). W tym samym czasie Strzeleczkom i Ścinawie Miałej został odebrany status miasta. Stały się wówczas osadami targowymi. W XIX wieku przez ziemię prudnicką przeprowadzono linie kolejowe Katowice–Legnica i Prudnik–Gogolin. W 1818 powstał nowy powiat prudnicki (Landkreis Neustadt O.S.), którego granice uległy okrojeniu. W identycznych granicach istniał po II wojnie światowej powiat prudnicki, który wszedł w skład państwa polskiego. W latach 1954 i 1956 utracił on znaczną część swojego terytorium na rzecz powiatów nyskiego i krapkowickiego.

Główne miejscowości

Prudnik
Głogówek
Biała
Strzeleczki

Na ziemi prudnickiej znajdują się cztery miasta. Największym miastem jest Prudnik.

Lp. Herb Miasto Ludność
(2011)
Powierzchnia
(km²)
Gęstość zaludnienia
(os./km²)
1. Prudnik 22 164 20,50 1081
2. Głogówek 5774 22,06 262
3. Biała 2528 14,72 172
4. Strzeleczki 1628 27,74 58

Trzy wsie posiadały prawa miejskie w przeszłości:

Lp. Herb Wieś Ludność
(2011)
Prawa miejskie
1. Trzebina 792 1542–1631
2. Ścinawa Mała 767 1222–1742
3. Kazimierz 349 1217–1430

Inne większe wsie (powyżej 1000 mieszkańców) to: Walce (1892), Racławice Śląskie (1458), Łąka Prudnicka (1269), Łącznik (1174), Moszczanka (1114), Szybowice (1041).

W latach 1945–1954 siedzibami zbiorowych gmin wiejskich były: Biedrzychowice, Gostomia, Kórnica, Lubrza, Łącznik, Moszczanka, Racławice Śląskie, Rudziczka, Strzeleczki, Śmicz, Walce.

(Liczba mieszkańców GUS, stan na 2011)

Mieszkańcy

Tablice z dwujęzycznymi nazwami wsi Komorniki i Łowkowice

Suma liczby mieszkańców wszystkich miejscowości ziemi prudnickiej według spisu powszechnego z 2021 wynosiła 71 430 (ludność samego powiatu prudnickiego wynosiła 54 105).

Wschodnia część ziemi prudnickiej zamieszkana jest w większości przez ludność autochtoniczną: Niemców oraz Ślązaków. Jej mieszkańcy posługują się gwarą prudnicką, będącą odmianą dialektu śląskiego. W Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań 2021 w gminach Biała, Głogówek, Strzeleczki i Walce łącznie 24,2% mieszkańców zadeklarowało przynależność do narodowości niemieckiej, a 16,1% do narodowości śląskiej. W gminach Prudnik i Lubrza przeważa ludność napływowa (wyjątkiem w gminie Lubrza jest zamieszkany przez Ślązaków Nowy Browiniec). Dla wszystkich miast oraz większości wsi i przysiółków w gminach Biała, Głogówek, Strzeleczki i Walce wprowadzone zostały niemieckie nazwy. Przy drogach dojazdowych do tychże miejscowości zamontowano tablice z nazwami w języku polskim i niemieckim.

Architektura

Zamek w Głogówku

Największym zamkiem na ziemi prudnickiej jest zamek Oppersdorffów w Głogówku. Na obszarze regionu znajdują się również zamek Prószkowskich w Białej i zamek Mettichów w Łące Prudnickiej. Zamek Piastów w Chrzelicach oraz zamek Wachtelów w Trzebinie są w ruinie. Wieża Woka, będąca pozostałością po zamku w Prudniku, jest najstarszą wieżą zamkową na Górnym Śląsku, a także najstarszą prywatną budowlą obronną na terenie współczesnej Polski. Na ziemi prudnickiej znajdują się również pałace: Seherr-Thossów w Dobrej, Prittwitzów w Kazimierzu, w Klisinie, Tiele-Wincklerów w Mosznej, Tripków w Olszynce, Mettichów w Piorunkowicach, Oppersdorffów w Pisarzowicach, Fipperów w Prudniku, Seherr-Thossów w Rozkochowie, w Twardawie.

Pałac w Mosznej z przyległym parkiem

Na terenie ziemi prudnickiej znajduje się 16 parków. 3 miejskie: w Białej, w Głogówku i w Prudniku oraz 13 wiejskich: przy zamku w Chrzelicach, przy pałacu w Dobrej, przy pałacu w Kazimierzu, przy pałacu w Klisinie, przy zamku w Łące Prudnickiej, w Mieszkowicach, przy pałacu w Mosznej, w Piorunkowicach, przy pałacu w Rozkochowie, w Słokowie, przy kościele w Śmiczu, w Trzebinie, w Wierzbcu. W przeszłości istniał również park wiejski w Jasionie.

Kościół św. Jakuba Starszego w Rzepczu

Jeden z pierwszych kościołów na ziemi prudnickiej powstał w Prężynie w 1233. Kościół św. Bartłomieja w Głogówku został w 1379 podniesiony do rangi kolegiaty. Unikatowy na ziemi prudnickiej jest kościół Trójcy Świętej w Rudziczce, który został wzniesiony na oryginalnym i prawie niespotykanym rzucie elipsy i dachu o zaokrąglonej kalenicy. W Europie istnieją jeszcze dwa tego typu obiekty. Kościół św. Jakuba Starszego w Rzepczu jest jedynym na ziemi prudnickiej w całości drewnianym kościołem. Na ziemi prudnickiej istnieją trzy erygowane i uświęcone tradycją kultu sanktuaria: sanktuarium św. Józefa w Prudniku-Lesie, sanktuarium Matki Bożej Loretańskiej w Głogówku i sanktuarium Matki Bożej Jasnogórskiej w Mochowie. Lokalne sanktuarium Matki Bożej Buszczeckiej jest także w Racławicach Śląskich. Do 1945 na Kaplicznej Górze w Prudniku znajdowało się sanktuarium Matki Bożej Bolesnej.

Kultura

Muzeum Ziemi Prudnickiej

W 1959 w Prudniku założone zostało Muzeum Ziemi Prudnickiej. W 2010 założono jej oddział poświęcony upamiętnieniu tradycji włókienniczych Prudnika i okolic – Centrum Tradycji Tkackich. W 1975 powstało Muzeum Regionalne w Głogówku. W 2002 w Biedrzychowicach powstało muzeum wiejskie „Farska Stodoła”. Wielokulturowa Izba Regionalna w Trzebinie została otwarta w 2010.

W 1978 Instytut Śląski w Opolu wydał zbiorową monografię ziemi prudnickiej pod redakcją Wiesława Lesiuka, zatytułowaną Ziemia prudnicka. Dzieje. Gospodarka. Kultura. W latach 2001–2010 ukazywał się rocznik „Ziemia Prudnicka”.

Na ziemi prudnickiej powstawały zdjęcia do produkcji filmowych. W Prudniku kręcono filmy: Kilka dni na ziemi niczyjej (1984), Brigitte Bardot cudowna (2022), W szachu. Ostatnia rozgrywka (2023) i Konopacka. Walka o złoto (2023), w Mosznej: Test pilota Pirxa (1979), Lubię nietoperze (1986), Piggate (1990), Zamiana (2009), Daas (2011). W Głogówku i Białej kręcono Jasminum (2006). W 1973 powstał fotoreportaż telewizyjny Niedziela w Pokrzywnej w reżyserii Andrzeja Barszczyńskiego, przedstawiający ludzi spędzających czas wolny na kąpielisku w Pokrzywnej.

Etnograf Adolf Dygacz w latach 50. XX wieku zbierał wśród mieszkańców ziemi prudnickiej śląskie pieśni ludowe. Zapisy pieśni z Dzierżysławic, Smolarni, Wierzchu i Walec zostały przekazane muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny”. W kościołach na ziemi prudnickiej nagrywane były płyty z serii Organy Śląska Opolskiego. Płyta Musicam Silesiam Promovere nagrywana była w kościele św. Fabiana i św. Sebastiana w Kórnicy, Ad maiorem Dei gloriam w kościele św. Michała Archanioła w Pisarzowicach, Musica per Verticem w kościele św. Wawrzyńca w Wierzchu, Meditationes ad misterium Trinitatis w kościele św. Michała Archanioła w Prudniku, Regi gloriae w kościele Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Komornikach.

Turystyka

Pałac w Mosznej

Miasto Prudnik, a także leżące na ziemi prudnickiej wsie Moszna, Pokrzywna i Jarnołtówek uznawane są za jedne z miejscowości o największych walorach turystycznych w województwie opolskim. Duże walory turystyczne posiadają również miasta Biała i Głogówek.

W okolicy Prudnika znajdują się znane ośrodki wypoczynkowe położone w Górach Opawskich – miejscowości Pokrzywna, Moszczanka, Jarnołtówek, Dębowiec, Wieszczyna. W Prudniku zaczyna się, ciągnący się przez całe Sudety (do Świeradowa-Zdroju) Główny Szlak Sudecki im. Mieczysława Orłowicza – jedna z dwóch najważniejszych oznakowanych tras pieszych w polskich górach. W czasach niemieckich, Prudnik oraz pobliskie letniska: Dębowiec, Wieszczyna, Pokrzywna stanowiły górski ośrodek Górnego Śląska.

Sanktuarium św. Józefa w Prudniku

Pałac w Mosznej jest obiektem popularnym wśród turystów. W latach 1972–2013, kiedy pałac był częściowo dostępny dla turystów, był rocznie odwiedzany przez około 60–70 tysięcy osób, natomiast w 2017 odnotowano 230 tysięcy odwiedzających. Jako dziedzictwo polskiej historii prezentowany jest renesansowy zamek w Głogówku, w którym podczas potopu szwedzkiego przebywał król Polski Jan Kazimierz, a także sanktuarium św. Józefa w Prudniku, w którym więziony był kardynał Stefan Wyszyński.

Wielokulturowość regionu jest powodem różnorodności prudnickiej tradycyjnej kuchni. Obiekty z Głogówka, Mosznej i Pokrzywnej znalazły się na turystycznym szlaku kulinarnym „Opolski Bifyj.

Oddział PTTK „Sudetów Wschodnich” w Prudniku ustanowił turystyczną Odznakę Krajoznawczą Ziemi Prudnickiej, którą zdobywa się poprzez zwiedzenie odpowiedniej liczby obiektów w miejscowościach położonych na ziemi prudnickiej.

Zobacz też

Przypisy

  1. Statystyka narodowościowa Górnego Śląska, „Głosy z nad Odry”, Franciszek Kurpierz – redaktor naczelny, 1, Opole: Nakł. Towarzystwa Oświaty na Śląsku imienia św. Jacka, 1918, s. 22.
  2. a b c Regulamin Odznaki Krajoznawczej Ziemi Prudnickiej , prudnik.pttk.pl .
  3. a b Andrzej Dereń, Parki ziemi prudnickiej, „Tygodnik Prudnicki”, Antoni Weigt – redaktor naczelny, 29 (504), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 20 lipca 2000, s. 5, ISSN 1231-904X.
  4. Eryk Murlowski, Dlaczego nie po śląsku, „Tygodnik Prudnicki”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, 14 (900), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 2 kwietnia 2008, s. 9, ISSN 1231-904X.
  5. Maria Cichońska, Iliana Genew-Puhalewa, Tożsamość Słowian zachodnich i południowych w świetle XX-wiecznych dyskusji i polemik. T. 2, Język, Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, Katowice 2018, s. 136, ISBN 978-83-8012-854-5 .
  6. Pisownia ziemia (teren; kraina). Wielki słownik ortograficzny PWN . PWN. . (pol.).
  7. Nazwy okręgów administracyjnych współczesnych i historycznych, wyodrębnionych w strukturach kościelnych i państwowych. Słownik języka polskiego PWN . PWN. . (pol.).
  8. Marcin Domino, In guter Erinnerung , Wochenblatt, 22 listopada 2021 (niem.).
  9. Die erste illustrierte Karte Oberschlesiens , silesia-news.de, 14 czerwca 2021 (niem.).
  10. a b c d e Andrzej Dereń, Historia Powiatu Prudnickiego – Starostwo Powiatowe w Prudniku , www.powiatprudnicki.pl .
  11. Kamienie Graniczne Królewskiego Miasta Prudnika , goryopawskie.eu (pol.).
  12. Dz.U. z 1975 r. nr 35, poz. 197.
  13. a b Powiat prudnicki z perspektywy roku 1784 , hkknos.eu (pol.).
  14. Kasza 2020 ↓, s. 7.
  15. a b c d Andrzej Dereń, Granice ziemi prudnickiej do 1742 roku, „Tygodnik Prudnicki”, Antoni Weigt – redaktor naczelny, 17 (440), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 29 kwietnia 1999, s. 26, ISSN 1231-904X.
  16. Marek Misztal, Przeobrażenia prawno-administracyjne ziem gminy Korfantów od średniowiecza do współczesności , mikrohistoria.pl, 25 lipca 2014 (pol.).
  17. Głogówek – HKKNOS (pol.).
  18. Biała za panowania Książąt Opolskich do 1532 roku. Od najstarszych czasów do powstania miasta Biała, „Panorama Bialska”, Patryk Bania – redaktor naczelny, 11 (306), Biała: Gminne Centrum Kultury, grudzień 2020, s. 5, ISSN 1232-7352.
  19. Krzysztof Ogiolda, Strzeleczki mają monografię, czyli nowe życie lokalnej historii, „Nowa Trybuna Opolska”, Krzysztof Zyzik – redaktor naczelny, Pro-Media Sp. z o.o., 3 stycznia 2020, s. 8, ISSN 1230-6134.
  20. Jak Czesi założyli Prudnik , Nowa Trybuna Opolska, 23 maja 2013 (pol.).
  21. Dominiak, Wojciech: Slezsko-moravské pomezí v polovině XIII století a vznik Prudníku.
  22. Dziewulski 1973 ↓, s. 324.
  23. Zygmunt Boras: Związki Śląska i Pomorza Zachodniego z Polską w XVI wieku. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1981, s. 60. OCLC 9281477. Cytat: Górny Śląsk zaś dzielił się na księstwa: opolskie, niemodlińskie . (pol.).
  24. Kasza 2020 ↓, s. 559.
  25. Głogówek , www.poczet.com .
  26. Biała za panowania Habsburgów 1532–1742, „Panorama Bialska”, Patryk Bania – redaktor naczelny, 2 (308), Biała: Gminne Centrum Kultury, luty 2021, s. 5, ISSN 1232-7352.
  27. Sławomir Pastuszka, Historia społeczności , sztetl.org.pl .
  28. Kasza 2020 ↓, s. 943.
  29. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 78–79.
  30. Damian Tomczyk, O herbie Ścinawy Małej, „Tygodnik Prudnicki”, Antoni Weigt – redaktor naczelny, 37 (251), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 10 września 1995, s. 10, ISSN 1231-904X.
  31. Kasza 2020 ↓, s. 104.
  32. Powiat Prudnicki (Prudnik), Wykaz gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Według stanu na z dnia 1 VII 1952 r., Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1952, s. 249–250.
  33. Powiat prudnicki , Polska w liczbach , liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  34. Renata Larysz. Fonetyczne i leksykalne cechy dialektu głogóweckiego. „Ziemia Prudnicka”, s. 144, 2007. Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”. 
  35. Przynależność narodowo-etniczna – dane NSP 2021 dla kraju i jednostek podziału terytorialnego , Główny Urząd Statystyczny, 20 grudnia 2023 (pol.).
  36. Joanna Dybowska, Depopulacja na obszarach wiejskich województwa opolskiego w latach 2002–2011, „Journal of Agribusiness and Rural Development”, 2 (32), 2014, s. 65, ISSN 1899-5241.
  37. Będziemy walczyć..., „Tygodnik Prudnicki”, Antoni Weigt – redaktor naczelny, 9 (432), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 4 marca 1999, s. 11, ISSN 1231-904X.
  38. Będą dwujęzyczne tablice, „Tygodnik Prudnicki”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, 41 (981), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 14 października 2009, s. 5, ISSN 1231-904X.
  39. Stanisław Stadnicki, Głogówek – Oberglogau, „Tygodnik Prudnicki”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, 40 (927), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 1 października 2008, s. 12, ISSN 1231-904X.
  40. Dobra jak Dobrau, „Tygodnik Prudnicki”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, 34 (974), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 26 sierpnia 2009, s. 32, ISSN 1231-904X.
  41. Walce – dwujęzyczne tablice, „Tygodnik Prudnicki”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, 21 (1013), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 26 maja 2010, s. 4, ISSN 1231-904X.
  42. Znowu się nie udało, „Tygodnik Prudnicki”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, 7 (1051), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 16 lutego 2011, s. 12, ISSN 1231-904X.
  43. Wojciech Góra, Prudnik – Wieża Woka – Nasze Sudety , naszesudety.pl .
  44. Ryszard Nowak, Jeden z najstarszych kościołów na ziemi prudnickiej, „Tygodnik Prudnicki”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, 29 (1177), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 17 lipca 2013, s. 15, ISSN 1231-904X.
  45. W dwóch diecezjach, „Tygodnik Prudnicki”, Antoni Weigt – redaktor naczelny, 49 (368), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 7 grudnia 1997, s. 9, ISSN 1231-904X.
  46. U Świętej Trójcy w Rudziczce, „Tygodnik Prudnicki”, Antoni Weigt – redaktor naczelny, 29 (400), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 23 lipca 1998, s. 9, ISSN 1231-904X.
  47. Kasza 2020 ↓, s. 899.
  48. Test – ocena wyników, „Tygodnik Prudnicki”, Andrzej Dereń, 21 (651), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 21 maja 2003, s. 10, ISSN 1231-904X.
  49. Andrzej Dereń, Nowe sanktuarium maryjne na ziemi prudnickiej , Teraz Prudnik!, 8 stycznia 2021 (pol.).
  50. Historia i czasy obecne Muzeum , muzeumprudnik.pl .
  51. Grzegorz Weigt, Otwarcie na Królowej Jadwigi, „Tygodnik Prudnicki”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, 4 (996), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 27 stycznia 2010, s. 25, ISSN 1231-904X.
  52. Historia Muzeum , muzeum.glogowek.pl .
  53. Farska Stodoła – Izba Muzealna w Biedrzychowicach, Aneta Kolasińska-Demidowicz, Muzea, izby pamięci i pomniki historii, „Opolskie Kwitnące”, Opole: Urząd Marszałkowski Województwa Opolskiego, 2013, s. 58.
  54. To brzmi jak bajka, „Tygodnik Prudnicki”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, 28 (1020), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 14 lipca 2010, s. 10, ISSN 1231-904X.
  55. Zbigniew Morawski, „Ziemia prudnicka. Dzieje. Gospodarka. Kultura”, pod red. Wiesława Lesiuka, [Opole] 1978: [recenzja], „Przegląd Historyczny”, 3 (70), 1979, s. 580.
  56. Grzegorz Weigt, Zapis historii i współczesności, „Tygodnik Prudnicki”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, 34 (1026), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 25 sierpnia 2010, s. 23, ISSN 1231-904X.
  57. Kasza 2020 ↓, s. 416.
  58. Andrzej Dereń, Tu dziś kręcili film: Piotr Machalica w Prudniku , Teraz Prudnik!, 19 października 2018 (pol.).
  59. Andrzej Dereń, Wyjątkowy Prudnik filmowy, „Tygodnik Prudnicki”, 16 (1679), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 19 kwietnia 2023, s. 9–10, ISSN 1231-904X.
  60. Andrzej Dereń, Jasminum , tygodnikprudnicki.pl, 17 maja 2006 .
  61. Katarzyna Idziorek, Niedziela w Pokrzywnej, „Tygodnik Prudnicki”, 42 (672), 15 października 2003, s. 5.
  62. Adolf Dygacz, Z tamtej strony uOdry dziwium się niedżwiejdzie – Dzierżysławice, pow. Prudnik, sbc.org.pl, 1954 .
  63. Adolf Dygacz, Te siostry klasztorne – Smolarnia, pow. Prudnik, sbc.org.pl, 1954 .
  64. Adolf Dygacz, Sami dwóch, sami dwóch – Wierzch, pow. Prudnik, sbc.org.pl, 1954 .
  65. Adolf Dygacz, Dwa bociónie we stodole młócą – Adamczyk Ludwina, ur. 1887 r. zam. Walce, pow. Prudnik, sbc.org.pl, 1953 .
  66. Grzegorz Poźniak, Kompozytorzy nadgranicza w obszarze kultury narodowej na przykładzie wybranych śląskich twórców XIX i XX wieku , konwencjamuzyki.pl, s. 6 .
  67. Drobek i Dawidejt-Drobek 2019 ↓, s. 28.
  68. Prudnik – urokliwe miasto na pograniczu polsko-czeskim , Onet Podróże, 27 sierpnia 2020 (pol.).
  69. Kasza 2020 ↓, s. 42.
  70. Drobek i Dawidejt-Drobek 2019 ↓, s. 27.
  71. Drobek i Dawidejt-Drobek 2019 ↓, s. 41.
  72. Drobek i Dawidejt-Drobek 2019 ↓, s. 39.

Bibliografia